Salderen & energiemarkt

Wat is een garantie van oorsprong bij groene stroom?

In het kort

Een garantie van oorsprong (GvO) is een digitaal certificaat dat bewijst dat 1 MWh stroom uit een duurzame bron is opgewekt. Een leverancier die groene stroom verkoopt, moet per geleverde MWh één GvO afboeken; in Nederland geeft VertiCer ze uit. De stroom uit je stopcontact verandert er niet door: een GvO regelt alleen wie de groene herkomst mag claimen. Op het stroometiket van je leverancier zie je uit welke bron en welk land de certificaten komen.

Wat een garantie van oorsprong precies is

Een garantie van oorsprong, kortweg GvO, is een digitaal certificaat dat vastlegt dat een bepaalde hoeveelheid energie duurzaam is opgewekt. Eén GvO staat voor 1 MWh, dus 1.000 kWh stroom uit wind, zon, waterkracht of biomassa. Het certificaat vermeldt onder meer de energiebron, de periode waarin de stroom is opgewekt, de installatie en het land van uitgifte. Er bestaan ook GvO's voor groen gas, warmte en waterstof, maar voor je stroomcontract gaat het om de elektriciteitsvariant.

Het belangrijkste om te begrijpen: een GvO is een administratief bewijs, geen fysiek pakketje stroom. Alle elektriciteit komt samen op hetzelfde net. Wat er bij jou uit het stopcontact komt, is volgens Milieu Centraal (geciteerd door Radar) een mix van groene en grijze stroom, deels in Nederland en deels in het buitenland opgewekt. De GvO regelt alleen wie de duurzame herkomst van een opgewekte MWh mag claimen.

In Nederland geeft VertiCer de certificaten uit. Die organisatie ontstond begin 2023 uit een fusie van Vertogas (onderdeel van Gasunie) en CertiQ (onderdeel van TenneT). Oudere uitleg op internet noemt daarom nog vaak CertiQ als uitgever; dat is dezelfde rol onder een oude naam.

Hoe de certificaten van producent naar jouw contract gaan

Een producent met windmolens of zonnepanelen registreert zijn installatie bij VertiCer. De netbeheerder of het meetbedrijf levert de gemeten productie aan, en per opgewekte MWh ontstaat een GvO. Die certificaten kunnen daarna los van de stroom zelf worden verkocht. Er is geen centrale beurs: volgens een analyse van Rabobank uit oktober 2024 gaat de handel bilateraal of via tussenhandelaren, waardoor prijzen niet openbaar zijn.

Een energieleverancier die jou groene stroom verkoopt, moet voor elke geleverde MWh één GvO afboeken. Afboeken betekent dat het certificaat wordt ingeleverd en niet nog eens gebruikt of verkocht kan worden. Een GvO is twaalf maanden geldig vanaf uitgifte. Op die manier kan dezelfde duurzame MWh niet aan twee klanten tegelijk als groen worden verkocht.

De koppeling tussen opwek en verbruik gebeurt op jaarbasis. Een leverancier hoeft dus niet aan te tonen dat er op het moment dat jij 's avonds kookt ook echt wind- of zonnestroom werd opgewekt. Rabobank wijst erop dat klanten met een groen contract daardoor in de praktijk wel degelijk uitstoot kunnen veroorzaken, omdat verbruik en opwek niet altijd samenvallen.

Waarom niet alle groene stroom even groen is

GvO's worden in de hele Europese Unie uitgegeven, en ook in Noorwegen, IJsland en Liechtenstein. Een Nederlandse leverancier mag zijn stroom dus vergroenen met certificaten uit het buitenland. Dat gebeurt veel, vooral met certificaten uit Noorwegen, omdat die goedkoper zijn dan Nederlandse. Volgens Radar heeft een kleine acht op de tien Nederlandse huishoudens een groen stroomcontract, terwijl de Nederlandse opwek die vraag niet dekt.

Het bezwaar tegen die constructie is dat Noorwegen zijn stroom al vrijwel volledig met waterkracht opwekt. Een Nederlandse klant die een Noorse GvO koopt, zorgt daar niet voor een extra windmolen of waterkrachtcentrale. Milieu Centraal adviseert daarom Nederlandse wind- of zonnestroom te kiezen als je wilt dat er echt meer duurzame opwek bijkomt. Nederlandse GvO's zijn ook duurder, omdat de vraag ernaar hoger is.

Soort groene stroomHerkomst certificaatEffect op nieuwe opwek in Nederland
Europese groene stroom (vaak waterkracht)Bijvoorbeeld Noorwegen of IJslandKlein: die landen wekken al grotendeels duurzaam op
Nederlandse wind- of zonnestroomNederlandse installatiesGroter: de certificaatopbrengst gaat naar Nederlandse producenten
Grijze stroomCertificaat van oorsprong voor gas, kolen of kernenergieGeen

Ter vergelijking: Rabobank meldt dat in 2023 net niet de helft van alle in Nederland opgewekte elektriciteit hernieuwbaar was, en dat 87 procent van die groene stroom uit wind- en zonneparken kwam.

Het stroometiket: zo controleer je je eigen leverancier

Elke leverancier moet jaarlijks een stroometiket publiceren over het voorgaande kalenderjaar. Daarop staat het aandeel van elke bron (kolen, aardgas, kernenergie, wind, zon, waterkracht, biomassa), de stroom met onbekende herkomst, de uitstoot van CO2 en het radioactief afval, en sinds 2015 ook het land van herkomst. Je krijgt het etiket rond 1 mei, los of bij je jaarafrekening, en het staat op de website van de leverancier. Er is een etiket per product en een voor het bedrijf als geheel.

De Autoriteit Consument & Markt controleert elk jaar of de etiketten op tijd online staan, het voorgeschreven format volgen en onderbouwd zijn met afgeboekte certificaten. Sinds 1 mei 2021 moet een leverancier de herkomst van al zijn stroom aantonen, niet alleen van het groene deel. Grijze stroom wordt onderbouwd met certificaten van oorsprong, groene stroom met GvO's. Bij de controle in 2021 bleek volgens de ACM ongeveer 96 procent van de in 2020 geleverde stroom onderbouwd.

Wil je weten wat je echt koopt, kijk dan niet naar het woord groen in de productnaam maar naar het etiket van jouw product. Staat daar 100 procent wind uit Nederland, dan betaalt je leverancier voor Nederlandse certificaten. Staat er waterkracht met Noorwegen als land van herkomst, dan is je stroom op papier groen maar draag je weinig bij aan nieuwe opwek hier.

Wat betekent dit als je zelf zonnepanelen en een thuisbatterij hebt

Zonnestroom die je zelf direct verbruikt, of eerst opslaat in een thuisbatterij en 's avonds gebruikt, komt niet van je leverancier. Daar is geen certificaat voor nodig om te weten waar die vandaan komt: van je eigen dak. Hoe groter je zelfverbruik, hoe kleiner het deel van je verbruik waarvoor je afhankelijk bent van het etiket van je leverancier.

Een rekenvoorbeeld met aannames: een huishouden verbruikt 3.500 kWh per jaar en haalt met zonnepanelen en een thuisbatterij 60 procent daarvan uit eigen opwek. Dan komt nog 1.400 kWh van het net. Voor die 1.400 kWh, ruim één GvO, bepaalt het etiket van je contract hoe groen het is. Zonder batterij en met bijvoorbeeld 30 procent zelfverbruik zou dat 2.450 kWh zijn. De keuze tussen Europese en Nederlandse groene stroom weegt dus minder zwaar naarmate je meer zelf opwekt en opslaat.

Voor stroom die je teruglevert ligt het minder eenvoudig. Teruggeleverde zonnestroom gaat het net op en wordt door je leverancier ingekocht, maar of daar een GvO voor wordt aangemaakt hangt af van registratie bij VertiCer. De ACM merkte in 2021 op dat juist de stroom die huishoudens zelf opwekken en verbruiken nog niet volledig onderbouwd was. In de toelichting op een ontwerpregeling voor GvO's (consultatieversie) staat dat iedere producent die certificaten wil, eerst via zijn netbeheerder een aanvraag moet doen, en dat certificaten voor stroom die achter de meter blijft niet verhandelbaar zijn. Voor een huishouden zit de geldwaarde van de teruglevering in de terugleververgoeding van je contract, niet in certificaten.

Na het einde van de salderingsregeling op 1 januari 2027 verandert de rol van GvO's voor jou niet. Wel wordt het financieel aantrekkelijker om zonnestroom zelf te gebruiken in plaats van terug te leveren, en dat verkleint vanzelf het deel van je stroom dat via het etiket van een ander moet worden vergroend.

Wat je nu kunt doen

Zoek het stroometiket van je eigen product op de website van je leverancier en kijk naar twee regels: welke bronnen erop staan en uit welk land de certificaten komen. Wil je echt bijdragen aan meer duurzame opwek, kies dan een product met Nederlandse wind- of zonnestroom of een leverancier die zelf in opwek investeert. Ga je toch overstappen, lees dan eerst waar je met een thuisbatterij op let bij overstappen, want terugleverkosten en terugleververgoeding wegen financieel meestal zwaarder dan het etiket.

Vind je de duurzaamheid van je stroom belangrijk, dan is eigen opwek met zo veel mogelijk zelfverbruik de meest directe route. Een GvO maakt stroom op papier groen; een kWh van je eigen dak die je uit je batterij haalt, heeft dat papier niet nodig. Het etiket blijft wel nuttig voor het deel dat je in de winter en 's nachts nog van het net haalt.

Veelgestelde vragen

Komt er met een groen contract echt groene stroom uit mijn stopcontact?

Nee. Alle stroom komt samen op hetzelfde net, dus je krijgt fysiek een mix van groene en grijze stroom. Een garantie van oorsprong legt alleen administratief vast dat er voor jouw verbruik ergens een MWh duurzaam is opgewekt.

Wie geeft garanties van oorsprong uit in Nederland?

VertiCer, sinds begin 2023 ontstaan uit een fusie van CertiQ (TenneT) en Vertogas (Gasunie). Oudere bronnen noemen nog CertiQ. De ACM controleert jaarlijks of leveranciers hun stroometiket met afgeboekte certificaten onderbouwen.

Is groene stroom uit Noorwegen slechter dan uit Nederland?

Op het etiket telt beide als groen. Het verschil is dat Noorwegen al vrijwel volledig duurzaam opwekt, waardoor een Noorse GvO weinig extra opwek oplevert. Milieu Centraal adviseert Nederlandse wind- of zonnestroom als je nieuwe duurzame opwek wilt stimuleren.

Krijg ik garanties van oorsprong voor mijn eigen zonnepanelen?

Niet vanzelf. Wie certificaten wil, moet de installatie volgens de regels eerst via de netbeheerder laten registreren, en certificaten voor stroom die achter de meter blijft zijn niet verhandelbaar. De geldwaarde van je teruglevering zit in de terugleververgoeding van je contract, niet in certificaten.

Waar vind ik het stroometiket van mijn leverancier?

Op de website van de leverancier, uiterlijk 1 mei voor het voorgaande jaar, en vaak bij de jaarafrekening. Er is een etiket per product. Kijk naar de bronnen en naar het land van herkomst van de certificaten.

Bronnen en controle

Controletoelichting: Prijzen van garanties van oorsprong zijn niet openbaar, daarom noemt dit artikel geen bedragen. Het rekenvoorbeeld gebruikt aangenomen percentages zelfverbruik.

Past een thuisbatterij bij jou?

Doe de gratis scan in 2 minuten en ontvang advies op basis van je verbruik en opwek.

Start de gratis scan Direct offertes vergelijken