In het kort
Bij een vast contract staat je prijs per kWh vast voor de looptijd, meestal 1 of 3 jaar, maar betaal je mogelijk een opzegvergoeding als je eerder stopt. Bij een variabel contract past de leverancier het tarief op vaste momenten aan, bijvoorbeeld elk kwartaal, en kun je zonder vergoeding opzeggen. Bij een dynamisch contract volgt je prijs per kwartier of uur de groothandelsmarkt en heb je een slimme meter nodig. Alleen met dynamisch kan een thuisbatterij verdienen aan prijsverschillen binnen een dag.
Drie manieren om je stroomprijs vast te leggen
Het verschil tussen de drie contracttypen zit in één vraag: wie draagt het risico dat de groothandelsprijs van stroom verandert. Bij een vast contract draagt de leverancier dat risico voor de afgesproken looptijd. Bij een variabel contract deelt hij het met jou, in stappen van een paar maanden. Bij een dynamisch contract ligt het risico volledig bij jou, maar zie je ook elke daling direct terug.
Wat níet verschilt, is een groot deel van je rekening. Energiebelasting, btw en netbeheerkosten betaal je bij elk contracttype. De ANWB noemt voor 2026 een energiebelasting op stroom van 0,11085 euro per kWh inclusief btw en een vermindering energiebelasting van 628,96 euro per jaar per aansluiting. Die bedragen volgen de wet en niet je contract. Het contracttype bepaalt alleen het leveringstarief: de prijs die de leverancier zelf per kWh rekent, plus de vaste leveringskosten per maand.
| Kenmerk | Vast | Variabel | Dynamisch |
|---|---|---|---|
| Prijs per kWh | Gelijk tijdens de looptijd | Wijzigt op vaste momenten, bijvoorbeeld elk kwartaal | Wijzigt per kwartier, uur of dag |
| Looptijd | Bijvoorbeeld 1 of 3 jaar | Onbepaalde tijd | Onbepaalde tijd |
| Opzegvergoeding | Mogelijk bij tussentijds opzeggen | Nee | Nee, bij veel leveranciers dagelijks opzegbaar |
| Aankondiging nieuwe prijs | Minstens 30 dagen voor het einde van de looptijd | Minimaal 1 maand vooraf | De dag voor levering |
| Slimme meter nodig | Alleen bij dubbeltarief | Alleen bij dubbeltarief | Ja |
Vast contract: zekerheid met een prijskaartje
Bij een vast contract verandert het tarief per kWh of m3 niet zolang het contract loopt, schrijft ACM ConsuWijzer. Gangbare looptijden zijn 1 of 3 jaar. Belastingen en netbeheerkosten kunnen in die periode wel veranderen, dus ook met een vast contract kan je maandbedrag in januari omhoog of omlaag gaan.
Die zekerheid is niet gratis. Een leverancier koopt de stroom voor jouw looptijd vooraf in en neemt het risico dat de markt intussen verandert. Zonneplan schrijft dat daarom een risicomarge in de prijs zit. Voor een huishouden dat zijn rekening maand na maand precies wil kunnen voorspellen, kan dat de moeite waard zijn. Wie een buffer heeft, betaalt in rustige jaren voor een verzekering die hij niet gebruikt.
Wil je eerder weg, dan mag de leverancier een opzegvergoeding vragen. Sinds 1 januari 2026 is daarvoor de Energiewet de basis. De ACM schrijft in haar handreiking van augustus 2026 dat de vergoeding wordt berekend met de prijs van een vergelijkbaar referentieproduct op de dag dat je opzegt, samen met je resterende verbruik en looptijd. Zonneplan rekent een voorbeeld voor stroom: een contractprijs van 0,45 euro tegen een actuele prijs van 0,35 euro, keer 4.900 kWh resterend verbruik, geeft 490 euro. Is de marktprijs sinds je afsluiten gestegen, dan valt de vergoeding laag uit of vervalt hij. Zegt de leverancier zelf op of wijzigt hij eenzijdig de voorwaarden of tarieven, dan mag hij volgens de ACM niets rekenen.
Loopt de vaste periode af en doe je niets, dan wordt het contract volgens ConsuWijzer variabel. De leverancier moet je de nieuwe tarieven minstens 30 dagen van tevoren laten weten. Dat moment is het natuurlijke punt om te kiezen: opnieuw vastzetten, variabel blijven of overstappen op dynamisch.
Variabel contract: de markt in vertraging
Een variabel contract heeft geen einddatum en geen opzegvergoeding. De leverancier mag het tarief aanpassen, meestal op vaste momenten die in het contract staan, bijvoorbeeld elke drie maanden. Hij moet de nieuwe tarieven volgens ConsuWijzer minimaal een maand van tevoren bekendmaken; is dat korter, dan kun je bezwaar maken. Voor het modelcontract met variabel tarief noemt ConsuWijzer als voorbeeld dat de tarieven niet vaker dan vier keer per jaar mogen wijzigen.
In de praktijk beweegt een variabel tarief mee met de markt, maar met vertraging en uitgemiddeld. Een week met heel goedkope middagstroom zie je er niet in terug, een week met dure avonden ook niet. Met enkeltarief betaal je per kWh hetzelfde bedrag, of je om twee uur 's middags wast of om zes uur 's avonds. Met dubbeltarief zijn er twee prijzen, maar die liggen ook voor maanden vast. Het is daarmee een tussenvorm: geen vastgelegde prijs, wel voorspelbaarheid voor de komende maand of maanden.
Variabel is vooral handig als tijdelijke keuze. Wie verwacht dat de prijzen dalen, of over een paar maanden gaat verhuizen of een thuisbatterij laat plaatsen, zit niet vast en kan elk moment overstappen met inachtneming van de opzegtermijn in het contract.
Dynamisch contract: de groothandelsprijs per kwartier of uur
Bij een dynamisch contract volgt je stroomprijs de groothandelsmarkt. ConsuWijzer schrijft dat de prijs ieder kwartier, uur of iedere dag kan veranderen; voor gas is dat per dag. De prijzen voor morgen zijn de dag ervoor bekend. Hoe die marktprijs ontstaat, staat in hoe de day-ahead stroomprijs tot stand komt.
Je betaalt die beursprijs plus een opslag van de leverancier, plus belastingen. In de productvoorwaarden van Budget Thuis heet die opslag de inkoopvergoeding, met inkooppremies voor onder meer weer-, onbalans- en profielrisico, overige kosten en een marge. Wat die opslag per leverancier inhoudt, staat in de inkoopvergoeding bij een dynamisch contract.
Een dynamisch contract werkt alleen met een slimme meter, omdat de leverancier moet weten wanneer je stroom gebruikt. Budget Thuis verplicht een werkende slimme meter en leest elektriciteit dagelijks per kwartier uit. Opzeggen kan bij die leverancier kosteloos en zonder opzegtermijn; Zonneplan noemt zijn dynamische contract dagelijks kosteloos opzegbaar. Lees bij andere leveranciers wel de eigen voorwaarden.
Het risico is reëel. De ACM en Energie-Nederland maakten in december 2021 aanvullende afspraken over dynamische contracten. Radar vat samen dat consumenten zeker moeten weten dat ze de rekening kunnen betalen als de prijzen stijgen, en dat de winterrekening meestal hoger is omdat het verbruik achteraf wordt afgerekend. Leveranciers moeten de risico's vooraf noemen, en ze berekenen elke maand de verwachte inkoopprijs voor de komende twaalf maanden om een aanbod op maat te maken. Hoe het maandbedrag in de tussentijd wordt bepaald, lees je in het voorschot bij een dynamisch contract.
Wat een thuisbatterij aan de keuze verandert
Een thuisbatterij verdient alleen aan prijsverschillen binnen een dag als je die verschillen ook betaalt. Met een vast of variabel contract met enkeltarief kost elke kWh hetzelfde, dus laden op een goedkoop moment en ontladen op een duur moment levert niets op. De batterij helpt je dan alleen om eigen zonnestroom op te slaan in plaats van terug te leveren. Dat wordt interessanter nu de salderingsregeling volgens de Rijksoverheid per 1 januari 2027 stopt. Tot 2030 moet de terugleververgoeding minimaal 50 procent van het kale leveringstarief zijn.
Met een dynamisch contract kan de batterij twee dingen tegelijk: zonnestroom bewaren voor de avond en uit het net laden op uren met een lage prijs. Een eenvoudig rekenvoorbeeld laat zien waar de grens ligt. Neem aan dat de batterij 300 dagen per jaar 8 kWh verschuift van een uur dat 0,15 euro per kWh goedkoper is naar een duur uur, en dat 10 procent verloren gaat bij laden en ontladen. Dan levert dat ongeveer 300 x 8 x 0,15 x 0,9 = 324 euro per jaar op. Halveer het gemiddelde prijsverschil, of verschuift de batterij op veel dagen minder, en het bedrag zakt evenredig. Deze getallen zijn aannames ter illustratie, geen voorspelling.
Het omgekeerde geldt ook. Een dynamisch contract zonder batterij, zonder slimme sturing en met een vast patroon van koken en wassen rond de avondpiek, kan duurder uitpakken dan een vast tarief. Of dynamisch voor jouw huishouden met batterij loont, staat uitgewerkt in is een dynamisch energiecontract slim met een thuisbatterij.
Zo kies je in vijf vragen
- Kun je een winter met hogere maandbedragen opvangen? Zo nee, dan is vast de veiligste keuze.
- Heb je een slimme meter? Zonder slimme meter kun je geen dynamisch contract afsluiten.
- Kun je verbruik verschuiven, met een batterij, laadpaal, warmtepomp of eigen planning? Dan heeft dynamisch het meeste te bieden.
- Loopt je vaste contract binnenkort af? Vergelijk dan op het moment dat de nieuwe tarieven binnenkomen, niet eerder.
- Twijfel je of verwacht je wijzigingen in huis? Variabel geeft vrijheid zonder dagelijkse prijsschommelingen.
Een praktische volgorde voor wie een thuisbatterij overweegt: zorg eerst dat je niet vastzit aan een vast contract met hoge opzegvergoeding op het moment dat de batterij wordt geplaatst. Een variabel of dynamisch contract geeft je dan de ruimte om na een paar maanden meten te kiezen. Met de rekentool voor dynamische contracten zie je met je eigen verbruik wat het verschil ongeveer is.
Veelgestelde vragen
Kan ik een dynamisch contract op elk moment opzeggen?
Bij veel leveranciers wel. Budget Thuis noemt kosteloos opzeggen zonder opzegtermijn en Zonneplan noemt zijn dynamische contract dagelijks kosteloos opzegbaar. Controleer de voorwaarden van je eigen leverancier.
Betaal ik met een vast contract minder belasting?
Nee. Energiebelasting, btw en netbeheerkosten zijn bij elk contracttype gelijk en kunnen ook tijdens een vast contract veranderen. Alleen het leveringstarief van de leverancier staat vast.
Wat gebeurt er als mijn vaste contract afloopt?
Doe je niets, dan wordt het volgens ACM ConsuWijzer een variabel contract. De leverancier moet de nieuwe tarieven minstens 30 dagen vooraf laten weten. Op dat moment kun je zonder opzegvergoeding kiezen voor een nieuw vast, variabel of dynamisch contract.
Heeft een thuisbatterij zin met een vast contract?
Alleen voor het opslaan van eigen zonnestroom, wat na het einde van salderen op 1 januari 2027 meer waard wordt. Handelen op prijsverschillen binnen een dag levert met een vast tarief niets op, omdat elke kWh hetzelfde kost.
Bronnen en controle
- ACM ConsuWijzer, Vaste en variabele leveringskosten energie, kenmerken vast, variabel, modelcontract en dynamisch; aankondigingstermijnen; geraadpleegd 26 oktober 2026
- ACM, Handreiking opzegvergoedingen (augustus 2026), Energiewet als basis, berekening met referentieproduct, uitzonderingen; geraadpleegd 26 oktober 2026
- Zonneplan, Opzegvergoeding energie, rekenvoorbeeld opzegvergoeding; leverancier, dus niet onafhankelijk; geraadpleegd 26 oktober 2026
- Zonneplan, Soorten energiecontracten, risicomarge in vaste prijs, dagelijks opzegbaar dynamisch contract; geraadpleegd 26 oktober 2026
- Budget Thuis, productvoorwaarden dynamisch contract, slimme meter verplicht, uitlezen per kwartier, inkoopvergoeding, opzeggen; geraadpleegd 26 oktober 2026
- Radar, Aanvullende afspraken dynamische energiecontracten, afspraken ACM en Energie-Nederland van december 2021; geraadpleegd 26 oktober 2026
- ANWB, Tarieven energiebelasting in 2026, energiebelasting stroom en vermindering 2026; geraadpleegd 26 oktober 2026
- Rijksoverheid, Salderingsregeling, einde saldering 1 januari 2027 en minimale terugleververgoeding; geraadpleegd 26 oktober 2026
Controletoelichting: Opzegregels en voorwaarden verschillen per leverancier; de genoemde voorbeelden gelden voor die leveranciers. Het rekenvoorbeeld met de thuisbatterij gebruikt aangenomen prijsverschillen.
Past een thuisbatterij bij jou?
Doe de gratis scan in 2 minuten en ontvang advies op basis van je verbruik en opwek.